Ustawa o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu - obowiązki pośrednika

OBOWIĄZKI ORAZ ODPOWIEDZIALNOŚĆ POŚREDNIKA NA GRUNCIE USTAWY O PRZECIWDZIAŁANIU PRANIU PIENIĘDZY I FINANSOWANIU TERRORYZMU


Pośrednicy w obrocie nieruchomościami są jednymi z kilkunastu podmiotów obowiązanych, enumeratywnie wymienionych w Ustawie z dnia 1 marca 2018 roku o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu (Dz.U. 2018.723). Jednocześnie warto zauważyć, że w stosunku do poprzednio obowiązującej w tym zakresie ustawy z dnia 16 listopada 2000 roku, podmiot odpowiedzialny zawodowo zajmujący się pośrednictwem w obrocie nieruchomościami został doprecyzowany o każdą osobę wykonującą wskazaną profesję (a nie tylko przedsiębiorców prowadzących tego typu działalność, gdzie przy literalnej wykładni poprzednio obowiązującej ustawy powstawały dwa problemy: zawężania zakresu odpowiedzialności tylko w stosunku do właścicieli biur nieruchomości, a także biur nieruchomości prowadzonych w formie spółki cywilnej, gdzie w myśl obowiązujących przepisów samej spółce nie przysługuje status przedsiębiorcy, a tym samym kto w takim wypadku miał być podmiotem obowiązanym – wszyscy wspólnicy, czy wspólnicy wybrani, a jeżeli tak to na jakiej podstawie?).

Na podmioty obowiązane Ustawa z dnia 1 marca 2018 roku o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu nakłada szereg obowiązków, za brak spełnienia których grozi odpowiedzialność administracyjna oraz karna. Sankcje te mogą być niejednokrotnie bardzo dotkliwe, ponieważ w przypadku pośredników w obrocie nieruchomościami możliwa do nałożenia kara pieniężna wynosi dwukrotność kwoty korzyści osiągniętej lub straty unikniętej przez instytucję obowiązaną w wyniku naruszenia, a w przypadku gdy kwota ta jest niemożliwa do ustalenia – nałożona kara administracyjna w przypadku pośrednika może wynosić równowartość kwoty 1 mln euro. Warto jednak zaznaczyć, że ustawodawca przewidział miarkowanie kar pieniężnych, tzn. odpowiedne jej obniżenie, uzależnione np. od możliwości finansowych instytucji obowiązanej czy też skali naruszenia. Oprócz kar pieniężnych ustawa przewiduje także następujące sankcje administracyjne: publikacja informacji o instytucji obowiązanej oraz zakresu naruszenia w BIP, nakaz zaprzestania podejmowania przez instytucję obowiązaną określonych czynności, cofnięcie koncesji/zezwolenia albo wykreślenie z rejestru działalności, a także zakaz pełnienia obowiązków na stanowisku kierowniczym przez osobę odpowiedzialną za naruszenie przepisów ustawy na okres do roku czasu. Na gruncie odpowiedzialności karnej ustawa przewiduje kary grzywny oraz pozbawienia wolności – w górnej granicy do lat 5. Do naruszeń uprawniających organ administracji publicznej do nałożenia sankcji na podmiot zobowiązany, należą m.in. brak wyznaczenia osoby odpowiedzialnej za wdrożenie i wykonywanie obowiązków wynikających w ustawie, brak sporządzenia oceny ryzyka lub brak przekazania na żądanie organu ocen ryzyka. Ustawa w obecnej wersji przewiduje łącznie 15 rodzajów naruszeń zagrożonych karą administracyjną.

Za wypełnienie obowiązków określonych w ustawie, w zależności od formy działalności biura nieruchomości odpowiadają: kadra kierownicza wyższego szczebla, członek zarządu lub innego organu zarządzającego lub przedsiębiorca prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą. Dodatkowo wyznaczony pracownik zajmujący kierownicze stanowisko jest odpowiedzialny za zapewnienie zgodności działania instytucji obowiązanej, jej pracowników oraz innych osób działających na rzecz tej instytucji zgodnie z ustawą, a także odpowiedzialny jest za przekazywanie w imieniu tej instytucji zawiadomień dotyczących podejrzenia prania brudnych pieniędzy lub finansowania terroryzmu. Wynika z tego, że w przypadku biura nieruchomości prowadzonego w formie jednoosobowej działalności gospodarczej, właściciel zobowiązany jest pełnić podwójną funkcję – osoby odpowiedzianej za wypełnienie obowiązków ustawowych polegających m.in. na wdrożeniu ustawy, a także osoby reprezentującej instytucję obowiązaną. Organami administracji rządowej właściwymi w przedmiocie ustawy są natomiast minister do spraw finansów publicznych oraz GIIF (Generalny Inspektor Informacji Finansowej).

Poza pierwszym obowiązkiem wymienionym w poprzedzającym akapicie, tj. wdrożeniu ustawy i powołaniu osób odpowiedzialnych za jej wykonanie, ustawa przewiduje m.in.: rozpoznawanie ryzyka, wdrożenie środków bezpieczeństwa finansowego, zgłaszanie transakcji podejrzanych, opracowanie wewnętrznych procedur w zakresie przeciwdziałania praniu brudnych pieniędzy czy choćby tak prozaiczne wymagania, jak systematyczne szkolenia pracowników w kwestii przestrzegania przepisów ustawy. Rozpoznanie i ocena ryzyka prania brudnych pieniędzy i finansowania terroryzmu polega przede wszystkim na bieżącym monitorowaniu przez pośrednika nawiązywanych oraz utrzymywanych stosunków gospodarczych zawieranych z klientami, a także związanych z transakcjami okazjonalnymi, tj. transakcji nie przeprowadzanych w ramach stosunków gospodarczych (a do takich głównie należeć będzie nabycie przez klienta nie występującego w roli przedsiębiorcy nieruchomości). Idąc dalej – instytucja obowiązana weryfikuje informacje na temat klientów oraz celów w jakich korzystają oni z usług pośrednika. W przypadku powzięcia informacji o podejrzanej transakcji, instytucja obowiązana zobowiązana jest do zawiadomienia GIIF o okolicznościach wzbudzających niejasności. Zawiadomienie o którym mowa w zdaniu poprzedzającym musi być przekazane niezwłocznie, nie później jednak niż w terminie 2 dni roboczych od potwierdzenia przez instytucję obowiązaną transakcji podejrzanej. Ustawa przewiduje 8 obligatoryjnych punktów, jakie musi zawierać zawiadomienie. Wymienia też kategorię i rodzaj informacji, które podmiot obowiązany winien zweryfikować na drodze opracowania środków bezpieczeństwa finansowego (np. imię i nazwisko klienta, obywatelstwo, PESEL, dokument tożsamości, powiązania w spółkach kapitałowych, etc.). Ustawodawca wyłączył natomiast pośredników w obrocie nieruchomościami jako zobowiązanych do stosowania obligatoryjnych środków bezpieczeństwa finansowego dla  tzw. transakcji ponadprogowych, tj. których wartość opiewa na kwotę przekraczającą 15 tys. euro (10 tys. euro gdy transakcja okazjonalna dokonywana jest w formie gotówkowej), a także zgłaszania do GIIF informacji o wpłatach lub wypłatach przekraczających 15 tys. euro lub transferze tych środków. Oprócz klientów pośrednik zobowiązany jest do weryfikacji tzw. beneficjentów rzeczywistych, tzn. osób sprawujących bezpośrednio lub pośrednio kontrolę nad klientem, z którym podmiot obowiązany nawiązuje stosunki gospodarcze (tzn. mówiąc w uproszeniu - w przypadku nawiązania dajmy na to stosunków z pełnomocnikiem spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, podmiot obowiązany zobowiązany jest do weryfikacji zarządu czy też wspólników/udziałowców). W weryfikacji beneficjentów rzeczywistych ma pomóc startujący w październiku 2019 roku Centralny Rejestr Beneficjentów Rzeczywistych. Ustawodawca wskazuje w przypadku jakich podmiotów można zastosować uproszczone środki bezpieczeństwa finansowego, a w przypadku jakich podmiotów procedury te muszą zostać wnikliwe wzmocnione. W przypadku gdy instytucja obowiązana nie może zastosować jednego ze środków bezpieczeństwa finansowego, transakcja lub transakcja okazjonalna nie powinna być przeprowadzona.

Generalny Inspektor Informacji Finansowej może też zażądać od podmiotu obowiązanego informacji lub dokumentów niezbędnych do realizacji jego (GIIF) zadań wynikających z ustawy. W przypadku pierwszego przekazania do GIIF informacji/zgłoszeń określonych w ustawie, instytucja obowiązana stosuje formularz identyfikujący tę instytucję. Wskutek identyfikacji i oceny ryzyka instytucji obowiązanych, Generalny Inspektor opracowuje krajową ocenę ryzyka prania brudnych pieniędzy i finansowania terroryzmu, zawierającą głównie opis metodyki, zjawisk, obowiązujące regulacje, wskazanie poziomu ryzyka oraz wnioski, przy czym Inspektor może określić ryzyka związane dla poszczególnej kategorii podmiotów obowiązanych, jak np. pośrednicy w obrocie nieruchomościami. Podmioty obowiązane mogą w opracowaniu ryzyka krajowego udostępniać te informacje samorządom zawodowym oraz stowarzyszeniom skupiających instytucje obowiązane oraz za ich pośrednictwem przekazywać na żądanie te dane Generalnemu Inspektorowi Informacji Finansowej.

Ustawa o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu nie jest dla pośrednika żadnym novum – w tym czy poprzednim wydaniu. Każdy pośrednik w obrocie nieruchomościami posiadający elementarną widzę z obowiązujących przepisów prawa i wykonujący swoje obowiązki sumiennie, musi wiedzieć o istnieniu tego aktu prawnego i wynikającego z niego obowiązków, mimo, że wokół ustawy z marca 2018 roku nie zrobiono takiej „burzy” jak choćby wobec RODO (nie wiedzieć czemu, bo możliwe do nałożenia kary administracyjne mogą być bardzo wysokie). Przeciwdziałanie praniu brudnych pieniędzy w zamyśle ma chronić pewność i bezpieczeństwo obrotu prawnego, tzn. nie dopuszczać do sytuacji, w których podmioty uzyskujące dochody z przestępczej działalności posiadają rynkową przewagę nad „uczciwą” konkurencją sumiennie odprowadzającą podatki i wykonującą działalność w sposób legalny.


Krzysztof Kabaj
Ekspert Polskiej Federacji Rynku Nieruchomości



Szczegółowych informacji mediom udziela:
Natalia Gołębiewska, Dyrektor PFRN
tel. 512 368 422, email: ngolebiewska@pfrn.pl

NEWSLETTER
Codzienne aktualności, przegląd prasy, wydarzenia
polityka prywatności
DOŁĄCZ DO SIECI
PFRN POLECA